De betekenis van de naam Van Landschoot werd reeds deels onderzocht door Leon Van Landschoot (1912–1980), familiehistoricus van de familie. Zijn notities vormen een belangrijk vertrekpunt voor het begrijpen van de naam, zowel taalkundig als landschappelijk. Veel bijkomende informatie is nu ook door mij toegevoegd.

De betekenis van het eerste deel: “Land”

Volgens etymoloog W. Beele uit Ieper kan het eerste deel van de naam, “Land”, verschillende oude wortels hebben. Het zou kunnen teruggaan op een oud-Germaanse vorm zoals lang of landa, maar ook op een persoonsnaam Land. De meest waarschijnlijke verklaring is volgens hem echter dat de oorsprong eerder gezocht moet worden in een mannelijke naamvorm zoals Lanc of Lang.

Door een geleidelijke klankverschuiving in het volkse taalgebruik kon die oude vorm evolueren naar Lant. Vervolgens werd die naam door verder gebruik en vereenvoudiging Land. Met andere woorden: het huidige eerste deel van de naam zou het resultaat kunnen zijn van een oude persoonlijke naam die door de tijd heen veranderde in een meer herkenbare en begrijpelijke vorm.

De betekenis van het tweede deel: “Schoot”

Het tweede deel van de naam, “Schoot”, zou volgens dezelfde verklaring teruggaan op het oud-Germaanse woord skauta. Dat woord verwijst naar een stuk beboste zandgrond dat uitloopt naar lager gelegen, vaak moerassig terrein. Het gaat dus niet zomaar om een willekeurige plaatsnaam, maar om een zeer concreet type landschap.

Net dat maakt de naam bijzonder interessant: hij lijkt sterk verbonden met het landschap van het Meetjesland. In Adegem, bij de Veldekens, was er een plaats die Landschoot werd genoemd. Ook in Kleit kende men een stuk grond met die naam: links voorbij de kapel aan de Koffiekan, in de richting van het Drongengoed.

Een andere mogelijke verklaring

Indien de oorspronkelijke vorm niet Van Landschoot maar eerder Lantsoght zonder het voorvoegsel Van zou zijn geweest, dan kan de naam volgens een andere hypothese teruggaan op het mannelijke Lancsocht. Dat woord zou verwant zijn met Lancevel, een oude benaming voor een kwaal zoals buik- of darmkrampen. Deze verklaring bestaat dus wel, maar wordt doorgaans minder waarschijnlijk geacht dan de landschappelijke verklaring.

Andere interpretaties

Volgens onderzoek van Daniël Verstraete zou de betekenis van de naam Van Landschoot kunnen zijn: “een versterkte plaats of citadel op het land”. Dat is een heel andere benadering, waarbij de nadruk niet op het landschap ligt maar op een mogelijke versterkte plek of vestiging.

De Van Lanschot Bankiers uit Nederland — met wie tot op heden geen bewezen verwantschap met de Belgische Van Landschoots werd aangetoond — geven nog een andere interpretatie. Volgens hen betekent de naam “een lang stuk land”, vermoedelijk in de omgeving van Zundert.

Gebruik van de naam in Nederland

In Nederland gebeurde het wel vaker dat een alias of bijnaam later een vaste familienaam werd, terwijl men in andere gevallen juist opnieuw terugkeerde naar de oorspronkelijke naam. Ook kwam het voor dat een toponymische toenaam, dus een naam afgeleid van een plaats, al eeuwen erfelijk was geworden binnen een familie, maar in het dagelijkse gebruik slechts zelden nog werd uitgesproken of genoteerd.

Een goed voorbeeld hiervan is de Zundertse tak Van Lanschot. In bronnen uit de vijftiende en zestiende eeuw verschijnen die personen meestal onder patroniemen zoals Henric Jan Christiaens, Jan Henric Christiaen of Jan Jacob Christiaens. Pas tegen het einde van de zestiende eeuw moest het patroniem Christiaens plaats maken voor de reeds eeuwenoude naam Van Lantschot.

Bron: Ward van Osta, Met naam en toenaam, pagina 63, 2012.

Een Engelse vermelding

In een Engelse bron komt de vorm Lanscot of Landscote voor, met als betekenis: de heffing op land voor het onderhoud van de kerk. Die betekenis is vandaag verouderd, maar toont wel aan dat gelijkaardige naamvormen ook elders voorkwamen en soms een heel andere inhoud konden hebben.

Bron: A Dictionary of the Sussex Dialect and Collection of Provincialisms in Use in the County of Sussex